Ontbinding van een vastgoedverkoop: let op de registratierechten!
Een vastgoedverkoop kan soms mislopen: de koper trekt zich terug, de verkoper wil de transactie niet voortzetten of de partijen beslissen er samen van af te zien. Maar opgelet: ook een verkoop die niet doorgaat, kan aanleiding geven tot registratierechten. En die rekening kan bijzonder hoog oplopen, zowel voor de koper als voor de verkoper!

Het compromis (en soms zelfs het aanvaarde bod) vormt al een verkoop
Een vastgoedverkoop komt in principe tot stand zodra de partijen het eens zijn over het goed en de prijs, zonder dat de notariële akte al ondertekend hoeft te zijn. Zelfs een aanvaard aankoopbod kan volstaan, afhankelijk van de bewoordingen en de eventuele voorwaarden ervan.
Die datum is belangrijk: ze kan het vertrekpunt van de fiscale termijnen vormen, ook als pas later een compromis wordt ondertekend.
Een verkoop die niet doorgaat, kan bijzonder duur uitvallen!
Dit is wellicht het minst bekende risico. Wanneer een koper of verkoper afziet van de verdere uitvoering van een al gesloten verkoop, kunnen de registratierechten volledig verschuldigd blijven, ook als de notariële akte nooit wordt ondertekend.
Een eenvoudige terugtrekking volstaat immers niet om de verkoop en de fiscale gevolgen ervan ongedaan te maken. Zelfs bij een ontbinding kan de fiscus de registratierechten opeisen als niet is voldaan aan de voorwaarden om de heffing te vermijden. Het bedrag kan oplopen tot verschillende tienduizenden euro's.
En dat risico geldt niet alleen voor de koper! In de drie Gewesten kan, wanneer de verkoop bij onderhandse akte wordt gesloten, ook de verkoper worden aangesproken voor de volledige registratierechten, zelfs als hij de verkoopprijs nooit heeft ontvangen.
Met andere woorden: als de koper niet betaalt, moet de verkoper mogelijk zelf in de buidel tasten, onder voorbehoud van een eventueel verhaal op de koper.
Minnelijke ontbinding: een fiscale uitweg
Gelukkig voorzien de drie Gewesten onder bepaalde voorwaarden in een gunstig fiscaal regime wanneer koper en verkoper overeenkomen de verkoop te ontbinden.
Dankzij dit mechanisme kunnen de registratierechten in principe worden beperkt tot 10 € voor de oorspronkelijke verkoop en 10 € voor de overeenkomst tot minnelijke ontbinding, in plaats van de gebruikelijke evenredige rechten.
De verkoop mag met name nog niet bij notariële akte zijn vastgesteld en de minnelijke ontbinding moet plaatsvinden binnen een jaar na de oorspronkelijke overeenkomst, onder voorbehoud van onder meer de bijzonderheden die verband houden met opschortende voorwaarden.
De partijen moeten ook de registratieformaliteiten naleven. Die verschillen naargelang het betrokken Gewest.
Opgelet: de termijn van één jaar geeft geen extra tijd om de fiscale formaliteiten te vervullen of de rechten te betalen. Hij maakt het onder bepaalde voorwaarden mogelijk het gunstige fiscale regime toe te passen wanneer de verkoop wordt beëindigd. Afhankelijk van de situatie kunnen de evenredige rechten worden vermeden of kan, als ze al zijn betaald, om teruggave worden verzocht.
Wat als de partijen niet tot een akkoord komen?
Wanneer een minnelijke ontbinding onmogelijk is, kan het nodig zijn de rechter om de gerechtelijke ontbinding van de verkoop te verzoeken, met name als een van de partijen haar verplichtingen niet nakomt.
Ook hier is de fiscale termijn van één jaar doorslaggevend: om voor het gunstige teruggaveregime in aanmerking te komen, moet de vordering tot gerechtelijke ontbinding in principe worden ingesteld binnen een jaar na de overeenkomst. Het gaat om de datum waarop die vordering wordt ingesteld, niet om de datum van het vonnis.
Voor andere mechanismen, waaronder de gerechtelijke nietigverklaring van de verkoop, gelden dan weer andere regels.
Wat als de rechten al zijn betaald?
De gewestelijke wetgevingen maken het onder bepaalde voorwaarden ook mogelijk om teruggave van de al betaalde registratierechten te verkrijgen.
De termijn om die teruggave aan te vragen, bedraagt in principe twee jaar in Wallonië en Brussel, tegenover vijf jaar in Vlaanderen, met verschillende vertrekpunten. Die termijn mag niet worden verward met de eerder vermelde termijn van één jaar.
Bij een echte opschortende voorwaarde, zoals het verkrijgen van een krediet, kan de niet-vervulling ervan tot slot verhinderen dat de evenredige rechten opeisbaar worden. Als de voorwaarde wel wordt vervuld, kan de datum daarvan ook het vertrekpunt van de fiscale termijnen wijzigen.
Conclusie
Wanneer een vastgoedverkoop misloopt, volstaat het dus niet te onderzoeken hoe die juridisch kan worden beëindigd. Het is ook nodig vooruit te lopen op de fiscale gevolgen.
Want zelfs een verkoop die nooit wordt uitgevoerd, kan een aanzienlijke fiscale schuld veroorzaken, waarvoor zowel de koper als de verkoper kan worden aangesproken.
Bij vastgoed kan niets doen duur uitvallen!
Dit artikel is bedoeld ter informatie en vormt geen juridisch advies. Voor specifieke vragen wordt aangeraden een juridisch professional te raadplegen.
Meester Raffaele Petrullo, advocaat aan de Balies van Brussel en Luxemburg (www.astralis-law.be – 02 705 57 47 – info@astralis-law.be).



Opmerkingen